Topfunctionarissen van de Europese Unie roepen alle betrokken partijen op tot maximale terughoudendheid. Vanuit Brussel vragen de Europese Raad, de Europese Commissie en de EU-buitenlanddienst om snelle de-escalatie om een grotere regionale crisis te voorkomen. De oproep volgt na oplopende spanningen in het Midden-Oosten en zorgen over veiligheid. Dit raakt ook de economie en ondernemers in Nederland, met mogelijke impact op energieprijzen mkb Nederland en internationale handel.
EU vraagt maximale terughoudendheid
De EU benadrukt dat verdere escalatie directe risico’s heeft voor Europese veiligheid en economie. Er is intensief overleg tussen lidstaten en met internationale partners om spanningen te dempen. Doel is het voorkomen van een regionale kettingreactie die ook de Europese markt raakt.
De voorzitter van de Europese Raad Charles Michel, Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en buitenlandchef Josep Borrell, op het moment van schrijven in functie, onderstrepen het belang van diplomatie. Zij vragen alle partijen om het geweld niet op te voeren. Ook wordt gewerkt aan coördinatie van consulaire hulp en monitoring van de economische gevolgen.
Voor Nederland is dit relevant door de open economie en de rol van de havens van Rotterdam en Amsterdam en luchthaven Schiphol. Bedrijven met toeleveranciers of klanten in de regio kunnen te maken krijgen met vertragingen, hogere kosten en onzekerheid. Brancheorganisaties en overheden delen daarom extra risico-informatie en handelingsadviezen.
Impact op energieprijzen mkb
Spanningen in het Midden-Oosten kunnen olie- en gasprijzen opstuwen. Dat werkt via de wereldmarkt snel door in benzine, diesel en stroomtarieven. Dit raakt vooral energie-intensieve sectoren en het mkb met variabele contracten op de dagmarkt, de dagelijkse handelsprijs voor energie.
Ondernemers kunnen prijsrisico’s beperken met vaste contracten of hedging, het vooraf vastzetten van prijzen. Check contractuele indexeringen en heronderhandel waar mogelijk. Let ook op piekuren en verbruikspatronen, want flexibiliteit kan direct kosten drukken.
Investeren in besparing levert extra buffer op. Gebruik fiscale regelingen zoals de Energie-investeringsaftrek (EIA) en subsidies voor verduurzaming, zoals ISDE voor warmtepompen en isolatie. Deze instrumenten verlagen de energierekening en verminderen de blootstelling aan prijsschokken.
Sancties en exportcontrole EU
De EU houdt bestaande sanctieregimes tegen risicolanden en gewelddadige groepen strak in de gaten. Bedrijven moeten relaties en transacties screenen op sanctielijsten. Overtreding kan leiden tot hoge boetes en reputatieschade.
Exportcontrole voor dual-use goederen, civiele producten die ook militair inzetbaar zijn, valt onder EU-verordening 2021/821. Nederlandse vergunningen lopen via de Centrale Dienst In- en Uitvoer (CDIU). Controleer productcodes (goederencodes) en eindgebruik om zeker te zijn van naleving.
Werk met een actueel compliance-programma en leg due diligence vast. Train verkoop en inkoop om rode vlaggen te herkennen, zoals onduidelijke eindgebruikers of omleidingsroutes. Raadpleeg de Douane en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) bij twijfel over vergunningen.
Sancties zijn economische of financiële maatregelen van een overheid of internationale organisatie, zoals een verbod op handel of betalingen, bedoeld om gedrag van een land, organisatie of persoon te beïnvloeden.
Logistiek en verzekering duurder
Risico’s op zee- en luchtvaartroutes leiden vaak tot omwegen en extra controles. Schepen mijden gevaarlijke zones, wat zorgt voor langere vaartijden en hogere brandstofkosten. Dit verhoogt vrachttarieven en drukt op leverbetrouwbaarheid.
Verzekeraars rekenen in spanningsgebieden vaak een oorlogsriscopremie. Dat is een extra toeslag vanwege verhoogd gevaar. Ondernemers doen er goed aan polisvoorwaarden, uitsluitingen en limieten te herzien en de dekking te bevestigen vóór vertrek.
Luchtvracht kan eveneens duurder worden door omvliegroutes en beperkte capaciteit. Voor waardedichte zendingen kan spreiding over meerdere routes of modaliteiten uitkomst bieden. Leg realistische levertijden vast en communiceer vroeg met klanten over mogelijke vertragingen.
Wat ondernemers nu kunnen doen
Maak een snelle risico-analyse van kritieke leveranciers, routes en klanten. Stel alternatieve leveranciers en logistieke opties op, inclusief Europese of nabijgelegen (nearshoring) varianten. Zorg voor veiligheidsprotocollen voor personeel in de regio en een noodplan voor repatriëring.
Loop contracten na op overmacht (force majeure) en leveringsvoorwaarden, zoals Incoterms 2020. Leg afspraken over prijsaanpassingen, doorlooptijden en aansprakelijkheid expliciet vast. Overweeg ook valutarisico’s af te dekken als betalingen in dollars of lokale valuta plaatsvinden.
Gebruik publieke ondersteuning waar nodig. Atradius Dutch State Business biedt exportkredietverzekeringen met staatsdekking voor risicolanden. Voor praktisch advies kunnen ondernemers terecht bij RVO en de Kamer van Koophandel (KVK) over internationaal ondernemen, sancties en financiering.