Pwc-partner Alexander Spek roept bedrijven op om van onzekerheid naar actie te gaan bij de vernieuwde ESRS-rapportages. In Nederland en de EU start de eerste CSRD-rapportage over boekjaar 2024, met publicatie in 2026. De kern: kies wat écht materieel is en bouw snel betrouwbare datastromen. Dit is nodig om aan wetgeving te voldoen en om investeerders, klanten en toezichthouders helder te informeren.
ESRS vraagt actie nu
De European Sustainability Reporting Standards (ESRS) horen bij de Europese CSRD-wet. Grote ondernemingen rapporteren vanaf boekjaar 2024, andere grote bedrijven vanaf 2026 en beursgenoteerde mkb’ers vanaf 2026, met uitstelmogelijkheid tot 2028. De Europese Commissie stelde sectorspecifieke standaarden uit tot 2026, waardoor bedrijven nu vooral op de algemene ESRS moeten sturen.
De vernieuwde ESRS leggen meer nadruk op materialiteit: bedrijven rapporteren vooral over onderwerpen die er echt toe doen. Dat vermindert het aantal verplichte datapunten, maar vergt scherpe keuzes en onderbouwing. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) let op kwaliteit, vergelijkbaarheid en de rol van het bestuur bij deze keuzes.
Toezicht en controle nemen toe. Auditors moeten een ‘limited assurance’-verklaring afgeven over de duurzaamheidsinformatie. Dat vraagt om interne beheersing en traceerbare data, vergelijkbaar met financiële verslaggeving.
Materiële thema’s geven richting
Een materialiteitsanalyse bepaalt welke thema’s prioriteit krijgen en waarom. Bedrijven moeten zowel financiële risico’s als impact op mens en milieu beoordelen: dat heet dubbele materialiteit. Betrek bestuur, risicomanagement, inkoop en HR, en leg keuzes en drempels vast in een besluitvormingsdocument.
Dubbele materialiteit betekent dat je rapporteert over onderwerpen die financieel materieel zijn voor je onderneming én over onderwerpen waarop je zelf een wezenlijke impact hebt op mens en milieu.
Start met een sector- en waardeketenkaart: waar ontstaan de grootste emissies, mensenrechtenrisico’s of datalekrisico’s? Koppel die hotspots aan ESRS-onderwerpen, zoals klimaat (E1), werknemers (S1) en governance (G1). Werk met scenario’s en drempelwaarden om de focus te versmallen.
Stakeholderdialoog helpt om blinde vlekken te voorkomen. Leveranciers, klanten, werknemers en financiers leveren signalen over verwachtingen en risico’s. Documenteer methode en uitkomsten; dit bewijs is nodig voor assurance en voor de AFM als toezichthouder.
Zonder datakwaliteit geen assurance
ESRS-rapportage vraagt datakwaliteit, eigenaarschap en herleidbaarheid. Stel per indicator een data-eigenaar aan en beschrijf de meetmethode. Gebruik eenvoudige procescontroles: vier-ogen-principe, steekproeven en duidelijke versies van datasets.
Integreer duurzaamheid in bestaande IT en rapportagecycli. Een datamodel dat financiële, operationele en ESG-gegevens koppelt voorkomt dubbele registratie. Digitale tagging (XBRL) en de ESRS-taxonomie maken rapportages straks machineleesbaar, wat de vergelijkbaarheid in Europa verhoogt.
Privacy telt mee. Voor personeels- of ketendata geldt de AVG: verzamel niet meer dan nodig, pseudonimiseer waar kan en leg bewaartermijnen vast. Zo voorkom je juridische risico’s én vergroot je vertrouwen bij werknemers en klanten.
Keten-data vergt fases
Veel mkb-leveranciers hebben hun data nog niet op orde. De ESRS bieden tijdelijke verlichting: als ketendata nog niet beschikbaar is, mag je dit de eerste jaren toelichten en plannen geven om verbeteringen door te voeren. Gebruik deze ruimte om standaarden met leveranciers af te spreken.
Begin bij de grootste impact en spend. Vraag van strategische leveranciers emissiefactoren, arbeidsomstandigheden en traceerbaarheid. Werk met gestandaardiseerde vragenlijsten en branchetools om de uitvraag te versnellen en te vergelijken.
Leg uit waar je aannames gebruikt en hoe je ze test. Transparantie over onzekerheden is beter dan schijnzekerheid. Hierdoor blijft de rapportage geloofwaardig en kan de auditor een oordeel vormen.
Subsidies versnellen digitalisering mkb
Dataverzameling voor CSRD en ESRS vraagt investeringen in systemen en vaardigheden. Ondernemers kunnen nagaan welke RVO- en EU-programma’s digitalisering ondersteunen, zoals regionale EFRO-middelen of digitaliseringsvouchers van lokale ontwikkelingsmaatschappijen. Dit helpt vooral leveranciers in de keten om basisdata op te bouwen.
Voor mkb’ers kan samenwerking via brancheorganisaties kosten verlagen, bijvoorbeeld met gedeelde emissiefactoren of templates. Dit maakt uitvragen efficiënter en vergroot de kwaliteit. Het loont om nu te onderzoeken welke “subsidie digitalisering mkb Nederland” mogelijkheden biedt.
Let op voorwaarden en timing. Subsidies kennen vaak tenders en cofinanciering. Koppel aanvragen aan een duidelijke roadmap, zodat investering en uitvoering elkaar versterken.
Van plan naar uitvoering
Alexander Spek benadrukt dat een pragmische start het verschil maakt. Begin met een 90-dagenplan: materialiteit actualiseren, gapanalyse per ESRS, en een dataroadmap met eigenaars en deadlines. Leg verantwoordelijkheden vast bij het bestuur en koppel doelen aan beloning en risicobeheer.
Integreer duurzaamheid in de reguliere planning-en-control-cyclus. Maandelijkse ESG-updates naast financiële stuurinformatie helpen om vroeg te corrigeren. Dit vergroot de kans op een soepel assurance-proces aan het einde van het jaar.
Communiceer helder naar de markt. Geef aan wat al staat, wat nog onzeker is en wanneer verbeteringen komen. Zo verandert ESRS-rapportage van een compliancelast in een stuurinstrument voor ondernemen, investeren en innovatie.