De Oekraïense president Volodymyr Zelensky uitte deze week felle kritiek op Europese bondgenoten. Hij vindt dat militaire steun te traag en te beperkt komt, terwijl Rusland zijn aanvallen opvoert. Tegelijk prees hij de “daadkracht” van de Amerikaanse president Donald Trump, die volgens hem snel besluiten neemt. Met zijn opmerkingen wil Zelensky meer tempo en duidelijkheid afdwingen over wapens, munitie en luchtverdediging.
Steun uit Europa hapert
Binnen de Europese Unie kost het tijd om nieuwe steunpakketten af te spreken en uit te leveren. Lidstaten verschillen over omvang, timing en voorwaarden, wat besluitvorming vertraagt. Voor Oekraïne leidt dat tot gaten in de bevoorrading, vooral bij artilleriegranaten en luchtverdediging.
Meerdere landen hebben leveringen aangekondigd, maar de logistiek is complex en voorraden zijn beperkt. Ook speelt mee dat Europese industriecapaciteit na jaren van bezuinigingen is afgebouwd. Het opschalen van productie vergt investeringen, personeel en grondstoffen.
Nederland levert materieel en training, onder meer via de F-16-coalitie met Denemarken en België. Toch is de ruimte niet onbeperkt: elke levering vraagt om politieke instemming, exportvergunningen en aanpassing van de eigen defensieplanning. Dat kost tijd die aan het front schaars is.
Zelensky vraagt meer tempo
Zelensky wil dat bestaande beloftes sneller in daden worden omgezet. Het gaat om luchtverdediging, munitie in kaliber 155 mm en herstel van kritieke infrastructuur. Hij benadrukt dat voorspelbaarheid belangrijk is, zodat Oekraïne kan plannen en prioriteren.
Voor Europese regeringen betekent dit duidelijke planningen, vaste leveringsritmes en langdurige contracten met de industrie. Dergelijke meerjarenafspraken helpen fabrieken om productie op te schalen zonder onnodig risico. Ze verlagen ook de kosten per stuk, wat de belastingbetaler ontziet.
Voor ondernemers in de defensieketen creëert dat zicht op orders en investeringen. Mkb’ers die componenten leveren, hebben baat bij stabiele vraag en snelle vergunningen. Transparantie over aanbestedingen versnelt toetreding van nieuwe leveranciers.
Trump als factor van snelheid
Door Trumps koers te prijzen, zet Zelensky extra druk op Europese leiders. De impliciete boodschap: snelle besluitvorming redt levens aan het front. Daarmee legt hij de lat hoger voor EU-processen die vaak meer tijd vragen.
Voor Europa speelt ook strategische autonomie: minder afhankelijk willen zijn van Washington, maar wel nauw samenwerken. In de praktijk betekent dit meer eigen productie, gezamenlijke inkoop en betere logistiek. Dat vraagt investeringen en politieke eensgezindheid.
Voor Nederlandse bedrijven kan de Amerikaanse snelheid kansen én competitie opleveren. Bij gezamenlijke projecten geldt vaak “Buy American” of “Buy European” als uitgangspunt. Heldere spelregels voorkomen dat leveranciers klem raken tussen markten en exportregels.
EU zet industrie in versnelling
De EU gebruikt verschillende instrumenten om de productie te verhogen. ASAP (Act in Support of Ammunition Production) geeft subsidie om munitiecapaciteit op te schalen. EDIRPA ondersteunt gezamenlijke inkoop, zodat landen samen goedkoper en sneller bestellen.
De EU beloofde in 2023 één miljoen artilleriegranaten binnen een jaar te leveren; die doelstelling werd niet op tijd gehaald en is doorgeschoven.
Daarnaast groeit de rol van het Europees Defensieagentschap (EDA) bij standaardisatie en gezamenlijke projecten. Dat vermindert versnippering en maakt productie efficiënter. Voor ondernemers vergroot dit de voorspelbaarheid van vraag en specificaties.
Juridisch spelen exportcontroles en sancties een grote rol. Nederlandse leveranciers hebben bij dual-use en militair materieel een vergunning nodig van de Centrale Dienst In- en Uitvoer (CDIU). Bedrijven moeten aantonen dat zij voldoen aan EU-sancties tegen Rusland, inclusief herexportregels.
Effect op Nederlandse bedrijven
Voor toeleveranciers in Nederland, zoals hightech-mkb en systeemintegrators, liggen er kansen in radar, communicatie en munitiecomponenten. Grote spelers als Thales Nederland en Damen Naval kunnen als hoofdaannemer vraag bundelen richting ketenpartners. Dat helpt kleinere bedrijven opschalen met minder risico.
Financiering is een aandachtspunt. Via RVO zijn subsidies en innovievouchers beschikbaar voor ontwikkeling en certificering. De Europese Investeringsbank staat toenemend open voor dual-use projecten, die zowel civiele als militaire toepassingen hebben.
Ondernemers moeten daarnaast letten op compliance en veiligheid. De AVG blijft gelden bij dataverwerking, ook in defensieprojecten. De Arbowet vraagt om veilige werkomstandigheden bij productie en testen van militair materieel.
Wat nu nodig is
De kern van Zelensky’s boodschap: maak steun voorspelbaar, sneller en groter waar nodig. Voor de EU betekent dit langere contracten, gezamenlijke inkoop en snellere vergunningen. Voor de industrie betekent dit investeren in capaciteit, personeel en grondstoffen.
Nederland kan tempo maken door aanbestedingen te bundelen en doorlooptijden van exportvergunningen te verkorten. Heldere planning helpt bedrijven om productie te verhogen zonder te speculeren. Dat beperkt kosten en versnelt leveringen.
Voor mkb’ers liggen kansen in nichetechnologie en onderhoud. Volg aanbestedingen via TenderNed en Tenders Electronic Daily, en benut EU-programma’s voor innovatie. Zo vertaalt geopolitiek zich in concrete opdrachten en banen, met oog voor wetgeving en maatschappelijke normen.