Bas van der Veldt, op het moment van schrijven topman van AFAS Software, waarschuwt deze week dat kunstmatige intelligentie de werkdruk kan verhogen. Het Leusdense softwarebedrijf ziet dat organisaties sneller automatiseren met generatieve AI. De kernvraag is wat werknemers terugkrijgen als de productiviteit stijgt: tijd, geld of meer autonomie. Ondernemers die investeren in automatisering kunnen bovendien steun zoeken via subsidie digitalisering mkb Nederland.
AI kan werkdruk verhogen
Steeds meer bedrijven zetten AI in om taken te versnellen. Daardoor gaan doelen en verwachtingen snel omhoog. Zonder duidelijke grenzen kan “sneller” veranderen in “meer werk in minder tijd”. Dat vergroot de druk op teams en leidinggevenden.
AI maakt ook de stroom werk groter. E-mails en rapporten zijn sneller gemaakt, dus er komt meer om te lezen en te beoordelen. Klanten wennen aan directe antwoorden via chat. De grens tussen werk en vrije tijd kan zo vervagen.
AFAS Software levert bedrijfssoftware die administratieve taken automatiseert. De les uit eerdere digitalisering is helder: als processen niet worden herontworpen, worden bespaarde minuten snel gevuld met extra taken. De Arbowet verplicht werkgevers om schadelijke werkdruk te voorkomen en aan te pakken.
Productiviteit zonder tijdwinst?
Veel organisaties vertalen productiviteitswinst vooral in kortere doorlooptijden. Werknemers krijgen dan zelden extra tijd, rust of opleidingsuren terug. Dat kan het draagvlak voor AI onder medewerkers verkleinen. Duidelijke keuzes zijn daarom nodig.
Bedrijven kunnen afspraken maken over wat de winst oplevert. Denk aan minder vergaderingen, focusuren of een kortere werkweek in piekperiodes. Nederland kent geen wettelijk recht op onbereikbaarheid, maar veel cao’s en bedrijfsregelingen maken wél afspraken over bereikbaar zijn buiten werktijd. Zo blijft AI een hulpmiddel, geen versneller van overwerk.
De ondernemingsraad (OR) heeft hierbij een formele rol. De Wet op de ondernemingsraden (WOR) vereist advies of instemming bij ingrijpende veranderingen in werkprocessen en personeelsbeleid. Betrek de OR vroeg, leg de doelen vast en toets de impact op teams. Zo ontstaan afspraken die zowel werkbaar als wettelijk houdbaar zijn.
Europa scherpt regels aan
De Europese AI Act legt bedrijven verplichtingen op voor het gebruik van AI. Toepassingen voor werving, beoordeling of planning van personeel vallen vaak in een hogere risicocategorie. Dat vraagt om risicobeoordeling, toezicht door mensen en duidelijke documentatie.
Wie generatieve AI inzet, moet open zijn over het gebruik en over de herkomst van data. De AVG blijft leidend voor persoonsgegevens. Dat betekent: een legitieme grondslag, dataminimalisatie en een doel dat nodig en proportioneel is.
De Europese AI Act verplicht bedrijven om risico’s te beoordelen, transparant te zijn en menselijk toezicht te borgen bij inzet van AI, zeker rond personeel.
Mkb vraagt heldere afspraken
Voor mkb’ers werkt een afgebakende pilot vaak het best. Leg doelen vast, benoem wat medewerkers terugkrijgen en zet remmen op werkdruk. Maak bijvoorbeeld geen hardere targets in de pilotfase en plan evaluatiemomenten per team.
Scholing is cruciaal. De SLIM-regeling kan leren en ontwikkelen op de werkvloer mede financieren. Ook innovatieprogramma’s via RVO, zoals MIT voor haalbaarheid en samenwerking, helpen bij verantwoorde inzet van nieuwe technologie.
Softwareontwikkeling kan in aanmerking komen voor WBSO. Dat is een fiscale vermindering voor speur- en ontwikkelingswerk, beheerd door RVO. Zo kunnen ondernemers investeren in eigen AI-oplossingen én tijd vrijmaken voor training en procesontwerp.
Privacy en personeelsdata
AI voor monitoring of prestatiemeting vraagt extra zorg. Onzichtbare tracking van medewerkers is juridisch risicovol en ondergraaft vertrouwen. Een Data Protection Impact Assessment (DPIA), een risicoanalyse voor privacy, is vaak verplicht. Betrek de functionaris gegevensbescherming bij ontwerp en pilot.
Werk met dataminimalisatie en duidelijke bewaartermijnen. Controleer leveranciers op AVG-voorwaarden en sluit een verwerkersovereenkomst. Zet persoonsgegevens uit waar dat kan en test met synthetische of geanonimiseerde data.
De AI Act stelt strikte regels voor biometrische identificatie en emotieherkenning op de werkvloer. Zulke functies zijn in veel gevallen verboden of zwaar beperkt. Kies daarom voor meetmethoden die prestaties op teamniveau volgen en combineer ze met menselijk oordeel, training en gezond roosteren.