Op 1 januari 2026 starten supermarkten en voedingsproducenten in Nederland en de EU met een nieuw jaar vol wijzigingen. Retailers als Albert Heijn en Jumbo sturen op prijs en assortiment, terwijl nieuwe regels van de Europese Commissie en de NVWA doorwerken in verpakkingen en rapportages. Bedrijven zoeken naar marge en naar manieren om duurzamer te werken. Veel mkb’ers kijken daarbij naar subsidie digitalisering mkb Nederland en andere steun via RVO om kosten te drukken.
Regels veranderen per 2026
Grote bedrijven moeten dit jaar aan de slag met CSRD, de nieuwe EU-regels voor duurzaamheidsrapportage. CSRD is een plicht om te rapporteren over milieu, mens en bestuur, net als een jaarverslag maar dan over duurzaamheid. Dit raakt ook toeleveranciers, omdat ketendata nodig zijn. Nederlandse producenten krijgen vragen over uitstoot, grondstoffen en arbeidsvoorwaarden.
Ook de EU-bossenverordening (EUDR) weegt mee bij inkoop van cacao, koffie, soja en palmolie. EUDR vraagt om herkomstgegevens om ontbossing te voorkomen. Groothandels en merken in Nederland moeten kunnen aantonen waar grondstoffen vandaan komen. Dit kan investeringen in traceerbaarheid en IT betekenen voor mkb-leveranciers.
Verder scherpt de NVWA het toezicht op etikettering en allergeneninformatie. Ondernemers moeten basisregels op orde hebben: juiste claims, leesbare etiketten en correcte ingrediëntenlijsten. Wie experimenteert met herbruikbare of gerecyclede verpakkingen, komt ook bij fiscale regelingen als MIA/Vamil in beeld. Deze regelingen verlagen, simpel gezegd, de belastingdruk bij groene investeringen.
CSRD: grote ondernemingen rapporteren vanaf boekjaar 2026; beursgenoteerde mkb’ers vanaf 2026, met uitstel mogelijk tot 2028.
Retail marges onder druk
Kosten voor energie, loon en logistiek blijven hoog en drukken marges in de foodretail. Supermarkten onderhandelen scherper met A-merken en zetten meer in op huismerken. Dat vergroot de prijskracht van retailers en dwingt leveranciers tot efficiencyslagen. Voor mkb-producenten is onderscheid met kwaliteit en flexibiliteit belangrijker dan ooit.
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) let op mededinging bij prijsoverleggen. Duurzaamheidsafspraken mogen, maar moeten duidelijk voordeel voor de consument hebben. De ACM heeft hiervoor een leidraad, zodat bedrijven weten wat wel en niet kan. Ondernemers doen er goed aan juridische checks te doen voordat ze gezamenlijke afspraken maken.
Betalingscondities zijn een ander drukpunt. In Nederland geldt al de Wet betaaltermijnen grote bedrijven: grote afnemers moeten mkb-leveranciers binnen 30 dagen betalen. Dit beschermt de cashflow van kleinere producenten. Ondernemers kunnen bij te late betalingen rente en kosten in rekening brengen.
Etiketten sturen assortiment
Nutri-Score staat inmiddels op veel verpakkingen bij Albert Heijn, Jumbo en diverse merken. Het is een vrijwillig, Europees front-of-pack label dat de voedingswaarde samenvat met A tot en met E. Producenten passen recepten aan om een betere score te halen, bijvoorbeeld door zout en suiker te verminderen. Dit vraagt om R&D en soms nieuwe leveranciers.
De Nationale Aanpak Productverbetering (NAPV) zet in op minder zout, suiker en verzadigd vet in bewerkte producten. De NVWA monitort de voortgang en spreekt bedrijven aan als doelen achterblijven. Voor veel mkb’ers is dit een kans om gezondere varianten te lanceren. Schapruimte volgt waar meetbaar klantvoordeel is.
Accijns op frisdrank blijft onderwerp van debat in Den Haag. Nederland heft al een verbruiksbelasting op niet-alcoholische dranken, die in 2024 omhoog ging. Er wordt politiek gesproken over een gedifferentieerde suikertaks met lagere tarieven voor water en ongezoete dranken. Ondernemers die nu herformuleren, verkleinen risico’s bij toekomstige tariefaanpassingen.
Subsidie digitalisering mkb Nederland
Digitalisering helpt ondernemers sturen op marge, derving en assortimentsmix. Denk aan betere voorraaddata, dynamische schapindeling en simpele AI-toepassingen voor vraagvoorspelling. Let op de AVG: dat is de Europese privacywet die persoonsgegevens beschermt. De AI Act loopt stapsgewijs in vanaf 2026-2026; hou rekening met transparantie-eisen bij inzet van AI-systemen.
Op het moment van schrijven zijn er diverse loketten voor advies en financiering. De RVO Subsidiewijzer geeft een actueel overzicht van landelijke en regionale regelingen. European Digital Innovation Hubs (EDIH’s) in Nederland bieden tests, coaching en soms vouchers voor mkb. De Kamer van Koophandel en regionale ontwikkelingsmaatschappijen, zoals Oost NL en ROM Utrecht, helpen bij de eerste stap.
Voor hardware en procesinnovatie kunnen EIA en MIA/Vamil fiscaal voordeel geven. EIA is de Energie-investeringsaftrek; die verlaagt de winstbelasting bij energiezuinige investeringen. MIA/Vamil draait om milieu-investeringen en geeft extra afschrijvingsruimte. Combineer dit met een strakke businesscase en heldere meetpunten voor rendement.
Kansen in korte ketens
Strengere herkomst- en duurzaamheidsregels maken lokale ketens aantrekkelijker. Korte ketens verlagen risico op non-compliance bij EUDR en verminderen transportkosten. Voor regionale producenten liggen er kansen in samenwerking met horeca, versboxen en buurtwinkels. Het verhaal van herkomst is ook marketing, mits feitelijk en controleerbaar.
Gemeenten en provincies steunen soms logistieke hubs of stadsdistributie. Dat verkort levertijden en drukt CO2-uitstoot. Ondernemers kunnen hierop meeliften met gekoelde last-mile oplossingen. Let op arbeidsregels en veiligheidseisen bij eigen bezorging of microhubs.
Investeringen in herbruikbare kratten, spoelinstallaties of energiezuinige koeling komen mogelijk in aanmerking voor MIA/Vamil. Voor grotere duurzame projecten kan SDE++ relevant zijn; dat is een subsidieregeling voor CO2-reductie via technieken zoals warmtepompen en elektrische boilers. Niet elk foodbedrijf komt in aanmerking, dus een quickscan loont. Reken de totale kosten over meerdere jaren door, inclusief onderhoud en energieprijzen.