De Verenigde Staten versnellen hun maanprogramma na de geslaagde lancering van Artemis I in november 2022. NASA wil de maan niet alleen verkennen, maar er op termijn ook blijven. De kern ligt in Florida, met lanceringen vanaf Kennedy Space Center. Het doel is wetenschap, technologische vernieuwing en strategische autonomie in de ruimte.
VS willen blijvende maanbasis
Artemis is het programma van NASA om in dit decennium weer mensen op de maan te brengen. De route loopt via de Orion-capsule, een maanlander en het ruimtestation Gateway in een baan om de maan. Daarmee ontstaat een logistieke keten voor herhaalde missies, niet één enkele vlagplanting.
De eerstvolgende bemande vlucht moet de systemen rond de maan testen, waarna een landing bij de zuidpool volgt. Dat gebied bevat mogelijk waterijs, nuttig voor brandstof en levensonderhoud. Zo ontstaat stap voor stap een duurzame aanwezigheid.
NASA kiest voor een mix van eigen ontwikkeling en inkoop bij bedrijven. Het landingssysteem komt via SpaceX en later Blue Origin. Kleine maanladingen worden ingekocht via het CLPS-programma, een marktplaats voor commerciële leveranciers.
Europa levert sleuteltechniek Orion
ESA, de Europese ruimtevaartorganisatie, levert de Europese Service Module (ESM) voor Orion. Airbus Defence and Space bouwt de ESM, met bijdragen van meerdere Europese landen. Onder meer Thales Alenia Space werkt aan modules voor het Lunar Gateway.
Europa levert de voortstuwing, stroom en thermische regeling van Orion via de Europese Service Module.
Nederland doet mee via Airbus Defence and Space Netherlands en diverse toeleveranciers. Zij leveren onder meer mechanische componenten en testfaciliteiten in en rond ESTEC in Noordwijk. Dat maakt de Nederlandse maakindustrie zichtbaar in een wereldwijd programma.
Voor Europese bedrijven geldt: opdrachten lopen via ESA en via Amerikaanse hoofdaannemers. Contractvormen zijn vaak “fixed price”: een vaste prijs, waarbij het uitvoerende bedrijf het risico draagt. Dat vraagt strakke planning en kwaliteitscontrole in de keten.
Commerciële maancontracten nemen toe
Met CLPS koopt NASA maantransport “as a service” in bij start-ups en gevestigde spelers. Intuitive Machines landde in 2024 als eerste private partij op de maan. Zulke missies testen communicatie, navigatie en grondstofonderzoek.
Voor mkb’ers liggen kansen in sensoren, energievoorziening, thermische systemen en robotica. Ook software voor navigatie en autonome besturing is gevraagd. Europese bedrijven kunnen inschuiven als onderaannemer of via ESA-portfolio’s.
De keerzijde: strenge eisen, krappe marges en vertragingen komen vaak voor. Leveranciers moeten aantonen dat onderdelen ruimtewaardig zijn. Certificering en traceerbaarheid door de hele keten zijn verplicht.
Spelregels en aansprakelijkheid in ruimte
De internationale basis is het Outer Space Treaty: ruimte is van niemand, gebruik is toegestaan voor vreedzame doelen. De Artemis Accords geven praktische afspraken over veiligheid, data en “veiligheidszones” rond werkplekken. Meer dan dertig landen ondersteunen die afspraken, waaronder meerdere EU-lidstaten.
Voor Europese bedrijven tellen ook exportregels. De EU-dual-use verordening beperkt de uitvoer van gevoelige technologie. Inkoop bij Amerikaanse partners kan onderhevig zijn aan ITAR-regels, die specifieke vergunningen vereisen.
In Nederland geldt de Wet ruimtevaartactiviteiten: missies en grondtesten hebben een vergunning nodig. Toezicht loopt via het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat en toezichthouder ILT. Aansprakelijkheid bij schade is wettelijk geregeld en vraagt een passende verzekering.
Kansen en subsidies voor Nederlands mkb
Nederlandse ondernemers kunnen instappen via ESA-tenders en het netwerk rond ESTEC in Noordwijk. ESA BIC Noordwijk helpt start-ups met coaching en financiering. Het NSO (Netherlands Space Office) en de Kamer van Koophandel bieden wegwijzers naar ruimtevaartopdrachten.
Financieel zijn er nationale instrumenten zoals WBSO (belastingvoordeel voor R&D) en het Innovatiekrediet van RVO. EU-programma’s als Horizon Europe ondersteunen samenwerkingen met universiteiten en bedrijven. Zo kunnen jonge bedrijven technologie valideren en opschalen.
De markt groeit in niches: 3D-printen van onderdelen, energieopslag, precisie-optica en dataverwerking. Leveranciers die lucht- en ruimtevaartnormen beheersen, hebben een voorsprong. Wie vroeg meedoet aan demonstraties, vergroot de kans op grotere Artemis-opdrachten later.
De opmars naar de maan is geen sprint maar een ketenproject. Bedrijven die consistent leveren, leren en certificeren, bouwen reputatie op. Dat kan doorwerken naar andere markten, van satellietbouw tot hightech maakindustrie in Nederland en Europa.