De Belgische energiesector waarschuwt voor een mislukte veiling van een nieuw windpark op zee. Het gaat om de aanbesteding voor de volgende fase in de Noordzee, die dit jaar wordt verwacht. Energiebedrijven zien te veel risico’s en te weinig zekerheid. Hoge rente en gestegen bouwkosten maken de businesscase fragiel.
Regels vergroten faalrisico
Bedrijven vinden de opzet van de veiling te streng, met veel financiële en technische verplichtingen. Zij wijzen op onduidelijkheid over inkomstenplafonds en het delen van opbrengsten met de staat. Dat kan ontwikkelaars afschrikken en het aantal biedingen beperken.
Ook de verdeling van risico’s speelt mee. Als netbeheerder Elia later aansluit of als vergunningen vertragen, lopen kosten snel op. Zonder duidelijke compensatie kan een project onfinancierbaar worden.
Daarbovenop drukken hogere kapitaalkosten de haalbaarheid. Rentes liggen al langer hoger dan vóór 2022. Bij kapitaalintensieve projecten zoals wind op zee tikt dat extra hard aan.
Sectoreis: prijsbodem nodig
De sector vraagt om een prijsbodem via een contract for difference (CfD) of een vergelijkbare waarborg. Zo’n instrument geeft voorspelbare inkomsten en verlaagt de financieringskosten. In ruil kan de overheid meedelen in meevallers als de marktprijs hoog is.
Een contract for difference garandeert een vaste prijs: is de marktprijs lager, dan krijgt de producent bij; is de prijs hoger, dan betaalt hij terug.
De Europese elektriciteitsmarkthervorming zet tweeweg-CfD’s nadrukkelijk in als voorkeursinstrument voor nieuwe hernieuwbare projecten. Dat sluit aan bij de Europese staatssteunkaders (CEEAG), die dit soort steun toestaan onder duidelijke voorwaarden. Met zo’n model blijven risico’s beheersbaar zonder structurele “subsidie windenergie België”.
Ontwikkelaars willen daarnaast indexatie van kosten en heldere regels voor vertragingen buiten hun schuld. Dat maakt het project “bankable”, oftewel financierbaar voor banken en pensioenfondsen. Zonder dat vallen bieders weg of vragen zij hoge risicopremies.
Europese lessen voor België
In het Verenigd Koninkrijk liep een veiling in 2023 stuk omdat het plafond te laag lag voor de gestegen kosten. Die waarschuwing werkt sectorbreed door. Minder inschrijvingen of nul biedingen zijn sindsdien reële risico’s.
Duitsland en Nederland experimenteerden met kwalitatieve criteria en hogere eisen rond natuur en systeemintegratie. Dat kan werken, maar alleen als de financiële balans klopt. Te veel verplichtingen zonder inkomstenzekerheid drukt het aantal bieders omlaag.
Brussel moedigt tegelijk langlopende stroomcontracten (PPA’s) aan tussen bedrijven en producenten. PPA’s geven afnemers prijszekerheid en projecten een extra inkomstenpoot. In combinatie met CfD’s kan dat de veiling robuuster maken.
Impact voor ondernemers en mkb
Een mislukte aanbesteding raakt direct Vlaamse en Nederlandse toeleveranciers. Denk aan installatiebedrijven, metaalbewerkers, kabel- en funderingsspecialisten en dienstverleners in de havens van Oostende en Zeebrugge. Uitstel betekent gemiste orders en minder investeringen in personeel.
Ook onderhoudsbedrijven en ingenieursbureaus voelen de klap. Zij plannen opleidingen en werving ruim op tijd. Onzekerheid vergroot het risico op personeelsoverschotten of tekorten.
Voor afnemers, zoals industrie en datacenters, betekent vertraging minder aanbod van groene stroom. Dat kan PPA’s duurder maken. Bedrijven die willen verduurzamen lopen zo achter op hun doelen en verplichtingen uit Europese regelgeving.
Wetgeving en marktkader
De federale regering moet de veiling laten passen binnen EU-regels voor staatssteun en de recente markthervorming. Tweeweg-CfD’s en transparante risicodeling zijn toegestaan, mits ze concurrerend worden toegewezen. Duidelijkheid vooraf voorkomt juridische vertragingen.
De netaansluiting via Elia en vergunningen blijven cruciaal. Heldere afspraken over aansprakelijkheid bij vertraging verlagen de projectrisico’s. Dat werkt door in lagere financieringskosten en scherpere biedingen.
Voor bedrijven in de keten is voorspelbaarheid net zo belangrijk als prijs. Een stabiele aanbestedingskalender geeft zekerheid om te investeren. Dat geldt ook voor Nederlandse mkb’ers die grensoverschrijdend leveren.
Stappen naar een haalbare veiling
België kan de slagingskans vergroten met drie ingrepen: een realistische prijsbodem, indexatie van kostendrijvers en duidelijke compensatie bij externe vertragingen. Zo blijft de aanbesteding competitief én financierbaar. De overheid deelt bij hoge prijzen mee in de opbrengst, wat de begrotingsrisico’s beperkt.
Daarnaast helpt het om kwalitatieve eisen te prioriteren die echt waarde toevoegen, zoals natuurvriendelijke bouw en netstabiliteit. Zware extra’s zonder rendement kunnen beter worden gefaseerd. Dat voorkomt dat bieders afhaken.
Tot slot is vroege duidelijkheid richting markt essentieel. Op het moment van schrijven werken overheid en betrokken organisaties aan de laatste veilingdetails. Snelle, heldere spelregels voorkomen herhaling van recente Europese mislukkingen en geven ondernemers de zekerheid om te investeren.