Netbeheerder Elia meldt dat België een recordaandeel groene stroom haalt. De productie uit wind en zon stijgt, terwijl kernenergie op een dieptepunt komt. Dat gebeurt nu, door nieuwe capaciteit op zee en meer zonnepanelen op daken. De verschuiving raakt ook ondernemers: prijzen bewegen sterker en subsidies en marktregels krijgen meer gewicht.
Groene stroom breekt record
Elia ziet dat wind- en zonne-energie samen niet eerder zo’n groot deel van de Belgische stroom leverden. De groei komt vooral door extra windparken in de Noordzee en veel nieuwe zonnepanelen bij huishoudens en bedrijven. Ook betere benutting van bestaande parken speelt mee, door slimme aansturing en gunstige weersomstandigheden. Hierdoor is de fossiele productie vaker teruggeschakeld.
Voor ondernemers betekent dit meer uren met lage of zelfs negatieve groothandelsprijzen. Dat is gunstig voor bedrijven die flexibel kunnen plannen, zoals koelhuizen, datacenters en productie met warmtebuffers. Mkb’ers met eigen zonnepanelen of batterijen kunnen extra voordeel halen door te sturen op deze prijsschommelingen. Bedrijven zonder flexibiliteit betalen juist relatief meer tijdens piekuren.
De recordproductie past in Europese doelen voor hernieuwbare energie. De EU wil in 2030 minimaal 42,5 procent hernieuwbaar in de energiemix, vastgelegd in de Renewable Energy Directive. België en Nederland bouwen daarvoor snel uit op land en op zee. Nieuwe hoogspanningsverbindingen moeten al die stroom veilig het net op krijgen.
Kernenergie op dieptepunt
De nucleaire productie is laag door de sluiting van Doel 3 en Tihange 2 en door onderhoud aan andere reactors. België heeft beslist om Doel 4 en Tihange 3 te verlengen tot 2035, maar daarvoor zijn levensduurverlengingen en veiligheidsupdates nodig. Tijdens zulke werken draait een centrale minder of staat tijdelijk stil. Dat drukt het totale nucleaire aandeel dit jaar.
De lagere nucleaire output vergroot de rol van gas- en importcentrales als back-up. Gascentrales stoten CO2 uit en vallen onder het Europese ETS, het emissiehandelssysteem. Daardoor hangt hun inzet samen met de CO2-prijs en de gasmarkt. Voor afnemers geeft dat extra prijsvolatiliteit op de stroommarkt.
Om leveringszekerheid te borgen, werkt de Belgische overheid met een capaciteitsmechanisme (CRM). Dat is een regeling die beschikbaarheid van productie of flexibiliteit vergoedt, los van de geleverde kilowatturen. Het moet piekvermogen garanderen in jaren met veel windstilte of weinig zon. Voor bedrijven kan dit nieuwe contractvormen en inkomsten voor flexibiliteit opleveren.
Meer prijsschommeling op stroommarkt
Met meer wind en zon schommelen uurprijzen sterker tussen dag en nacht en per seizoen. Uren met overvloedige opwek drukken prijzen omlaag, soms tot onder nul. Bij weinig opwek en hoge vraag stijgen prijzen snel. Bedrijven met dynamische contracten merken dit direct op de energierekening.
Ook de onbalansmarkt, waar TSO’s zoals Elia en TenneT vraag en aanbod per minuut bijsturen, wordt belangrijker. Wie flexibel kan terugschakelen of tijdelijk extra kan verbruiken, kan hier inkomsten halen. Denk aan batterijopslag, elektrische boilers of slim laden van voertuigen. Aggregators bundelen zulke flexibiliteit van meerdere mkb’s tot een verhandelbaar product.
Een PPA is een langlopend stroomcontract tussen een producent en een afnemer. Het geeft prijszekerheid en verlaagt het risico van prijsschommelingen.
Voor ondernemers met grote verbruikslocaties is een directe of virtuele PPA met een wind- of zonnepark een optie. Dat dempt prijsrisico en kan helpen bij CO2-doelen. Let wel op balans- en profielkosten: die zijn de kosten voor afwijkingen tussen verwacht en echt verbruik. Goede meetdata en een energiemanager zijn daarom belangrijk.
Kansen en risico’s voor mkb
Het mkb kan profiteren met eigen opwek, opslag en slim sturen van processen. In Nederland helpen regelingen zoals SDE++ (voor grote opwek), EIA (fiscale aftrek voor energiezuinige investeringen) en ISDE (warmtepompen en zonnewarmte). In Vlaanderen zijn er VLAIO-ondersteuning en premies voor zonnepanelen, warmtepompen en laadoplossingen. Op het moment van schrijven staan ook leningen van de Europese Investeringsbank open voor energieprojecten.
Let op netcongestie: op veel plekken is het stroomnet vol, zowel in Nederland als in België. Aansluitingen of teruglevering kunnen tijdelijk worden beperkt. Netbeheerders Elia, Fluvius, TenneT, Enexis en Liander breiden uit, maar dat kost tijd. Ondernemers doen er goed aan vroeg te praten met de netbeheerder en te kijken naar batterijen en curtailmentafspraken.
Wie data van slimme meters en energiemanagementsystemen gebruikt, moet de AVG naleven. Dat betekent alleen noodzakelijke gegevens verwerken en goed beveiligen. Bij inkoop in koopcombinaties of via een aggregator zijn duidelijke contracten nodig over risico’s en eigendom van data. Controleer ook aansprakelijkheid bij storingen of onbalanskosten.
Europese regels sturen investeringen
De hervorming van de Europese elektriciteitsmarkt zet in op meer langlopende contracten, zoals PPA’s en contracts for difference (CfD). Daarmee worden prijzen stabieler en investeringen in hernieuwbaar en flexibel vermogen aantrekkelijker. Lidstaten krijgen meer ruimte om CfD’s te gebruiken voor nieuwe projecten. Dat is relevant voor ontwikkelaars én voor afnemers die zekerheid zoeken.
De combinatie van ETS, strengere efficiëntienormen en de Renewable Energy Directive versnelt elektrificatie in industrie en mobiliteit. Nederland werkt tegelijk aan nieuwe kernenergie bij Borssele, terwijl België twee reactoren verlengt. Zo blijft er stabiel vermogen naast meer wind en zon. Voor ondernemers levert dit meer keuze op in contractduur en prijsvorming.
Nieuwe verbindingen tussen Elia en TenneT en projecten als Ventilus in Vlaanderen en de Nederlandse offshore-uitbreiding verlagen congestie op termijn. Ze maken het makkelijker om goedkope stroom te delen over de grens. Dat kan piekprijzen dempen en handelsmogelijkheden vergroten. Bedrijven met meerdere locaties in de Benelux kunnen hun verbruik dan slimmer spreiden.
Wat nu te doen
Maak een verbruiksprofiel per uur en vergelijk een vast contract met een dynamisch contract. Onderzoek een PPA of deelname aan flexibiliteitsmarkten via een aggregator. Kijk naar subsidies en fiscale aftrek, en leg contact met uw netbeheerder over ruimte op het net. Zo bereidt u uw bedrijf voor op een stroommarkt met meer groene pieken en grotere schommelingen.
Beoordeel investeringen met een scenario voor CO2-prijs, gasprijs en netwerkkosten. Neem in aanbestedingen eisen op over data, privacy en servicelevels. En plan onderhoud en energie-intensieve processen in uren met lage prijzen. Dat verlaagt kosten en versnelt tegelijk de verduurzaming.
De kern: het record aan groene stroom verandert niet alleen de bron van energie, maar ook de spelregels. Wie flexibel is, wint. Wie wacht, betaalt de prijs van pieken.