Steeds meer 50- en 60-plussers in België sluiten een zorgvolmacht af. Fednot, de federatie van notarissen, registreert het afgelopen jaar een duidelijke toename. De groei komt door vergrijzing en de wens om financiën en zorg tijdig te regelen. Dit raakt ook ondernemers en beleggers die de continuïteit van hun zaken willen borgen.
Zorgvolmacht wint terrein
Een zorgvolmacht is een schriftelijke machtiging waarin iemand vastlegt wie zijn geldzaken en persoonlijke belangen mag behartigen als hij dat zelf niet meer kan. Het document kan bij een notaris worden opgesteld en geregistreerd, zodat banken, artsen en instanties de volmacht erkennen. Het doel is regie houden en een gerechtelijke bewindvoering zoveel mogelijk voorkomen.
In België worden zorgvolmachten geregistreerd in het Centraal Register voor Lastgevingen van Fednot. Registratie maakt het bestaan en de inhoud beter vindbaar voor professionals, wat misbruik en onduidelijkheid helpt voorkomen. Mensen kunnen kiezen voor ingaan bij wilsonbekwaamheid of meteen, met duidelijke grenzen aan wat de gemachtigde mag.
De toename onder 50- en 60-plussers wijst op vroegere planning. Dit sluit aan bij hogere levensverwachting en complexere financiële situaties, zoals hypotheken, beleggingen en digitale bankdiensten. Door eerder te handelen, verminderen gezinnen en bedrijven het risico op stilstand als er plots iets gebeurt.
Een zorgvolmacht legt vast wie beslissingen mag nemen over geld, eigendom en soms ook zorg, als de volmachtgever dat zelf (tijdelijk) niet kan.
Vijftigers stappen eerder in
Vijftigers en zestigers kiezen vaker voor een zorgvolmacht uit voorzorg in plaats van noodzaak. Zij combineren vaak werk, mantelzorg en een groeiend vermogen, waardoor de behoefte aan duidelijke afspraken toeneemt. Ook zien zij bij ouders of collega’s wat ontbreekt als niets is geregeld.
Vooral de digitalisering van bank- en overheidsdiensten speelt mee. Toegang tot rekeningen, belastingportalen en verzekeringen verloopt via persoonlijke inlogmiddelen, die een partner of kind niet zomaar mag gebruiken. Met een geldige volmacht kunnen instellingen rechtmatig toegang verlenen en blijft de administratie draaien.
Daarnaast speelt nalatenschaps- en schenkingsplanning een rol. Wie nu al een vertrouwenspersoon aanwijst, kan later snellere beslissingen nemen over verkopen, verbouwingen of zorgcontracten. Dit voorkomt vertraging en juridische kosten als een rechter eerst een bewindvoerder moet aanstellen.
Impact op ondernemerspraktijk
Voor ondernemers is een zorgvolmacht een schakel in bedrijfscontinuïteit. Als de eigenaar uitvalt, kan een gemachtigde betalingen doen, contracten tekenen en leveranciers te woord staan. Zo blijven kasstromen, lonen en fiscale verplichtingen op tijd geregeld.
Het is verstandig de volmacht af te stemmen op statuten en aandeelhoudersafspraken. Denk aan beperkingen bij grote investeringen of het aangaan van leningen. Ook kan een tweede of plaatsvervangend gemachtigde worden benoemd, om belangenconflicten te vermijden en de opvolging te borgen.
Banken en pensioenuitvoerders vragen vaak om een notariële volmacht en actuele identificatie van de gemachtigde. Door vooraf procedures met de huisbank, verzekeraar en accountant door te nemen, voorkomt een ondernemer dat rekeningen of loondossiers onbedoeld worden geblokkeerd.
Verschillen België en Nederland
In België heet het een zorgvolmacht en wordt die doorgaans notarieel vastgelegd en geregistreerd bij Fednot. In Nederland spreken notarissen over een levenstestament, met registratie in het Centraal Levenstestamentenregister van de KNB. In beide landen blijft de volmacht privé; instanties zien alleen dát er een akte is en waar die ligt.
De rechter blijft een vangnet als er geen volmacht is of als er misbruik dreigt. In België kan de vrederechter een bewindvoerder aanstellen; in Nederland doet de kantonrechter dat. Een zorgvolmacht of levenstestament voorkomt meestal zo’n ingreep, zolang het document duidelijk en actueel is.
Voor grensoverschrijdende situaties, zoals wonen in België en ondernemen in Nederland, kan een aparte akte per land nodig zijn. Erkenning van volmachten verschilt namelijk per rechtsgebied. Notarissen adviseren in zulke gevallen vaak een dubbele set documenten om problemen bij banken en overheden te voorkomen.
Privacy, banken en compliance
Instellingen moeten zeker weten wie bevoegd is, mede door Europese witwasregels en de AVG. Dit betekent identiteitscontrole van de gemachtigde en soms aanvullende formulieren. Een notariële akte en registratie versnellen die controles, maar vervangen ze niet.
Leg in de volmacht vast welke digitale toegang is toegestaan, bijvoorbeeld tot boekhoudsoftware, overheidsgateways en bankapps. Onbevoegd inloggen met iemands persoonlijke middelen blijft verboden, ook met goede bedoelingen. Heldere afspraken en logins op naam van de gemachtigde beperken risico’s op datalekken en aansprakelijkheid.
Controleer jaarlijks of de volmacht nog klopt met de werkelijkheid: functies, bankrekeningen, mandaten en contactgegevens veranderen vaak. Werk tegelijk interne procuraties en volmachtkaarten bij, zodat personeel weet wie wat mag. Zo blijft de continuïteit van het bedrijf en de privacy van klanten en medewerkers gewaarborgd.
Wat nu te regelen
Begin met een inventaris van rekeningen, contracten, verzekeringen en digitale toegangen. Bepaal daarna wie als eerste en wie als tweede gemachtigde optreedt, met duidelijke grenzen aan beslissingsruimte. Laat de volmacht notarieel opstellen en registreren, en deel een overzicht met bank, accountant en eventuele mede-aandeelhouders.
Leg ook vast wanneer de volmacht ingaat en hoe wilsonbekwaamheid wordt vastgesteld. Spreek af hoe de gemachtigde rapporteert, bijvoorbeeld per kwartaal aan een partner of mede-bestuurder. Dat vergroot vertrouwen en voorkomt discussies achteraf.
Tot slot: koppel de volmacht aan andere documenten zoals een testament, huwelijkse voorwaarden en aandeelhoudersovereenkomsten. Consistentie tussen deze stukken voorkomt tegenstrijdige bepalingen. Zo bouwen ondernemers en gezinnen een robuuste set afspraken voor onverwachte situaties.