Meerdere Zuid-Europese regeringen waarschuwen deze week voor een mogelijke milieuramp door een stuurloze tanker op de Middellandse Zee. Kustwachten meldden dat het schip niet bestuurbaar is en in drukbevaren wateren drijft. Zij vragen om snelle coördinatie via de Europese Commissie en het European Maritime Safety Agency (EMSA). Doel is om een olielek en schade aan visserij, toerisme en havens te voorkomen.
EU-steun direct aangevraagd
Kustwachten en maritieme autoriteiten hebben om inzet via het EU-civiele beschermingsmechanisme gevraagd. Dat mechanisme maakt gezamenlijke inzet van schepen, materieel en specialisten mogelijk. Op het moment van schrijven bereiden meerdere landen noodscenario’s voor, waaronder berging en het leggen van olieschermen.
EMSA kan antipollutieschepen, skimmers en noodopslag inzetten vanuit strategische locaties rond de Middellandse Zee. Ook levert de dienst satellietbeelden via CleanSeaNet en onbemande luchtvaart voor toezicht. Zo kan een eventueel lek snel worden opgespoord en ingedamd.
In het Middellandse Zeegebied werkt EMSA samen met REMPEC, het regionale crisisteam in Malta. Nationale kustwachten houden sleepboten stand-by en verplaatsen verkeer waar nodig. De Europese Commissie coördineert rapportages en grensoverschrijdende hulp.
Het EU-civiele beschermingsmechanisme (UCPM) coördineert snelle grensoverschrijdende hulp bij rampen en maakt materieel en experts uit lidstaten direct inzetbaar.
Risico’s voor handel en toerisme
Een stuurloze tanker vormt een gevaar voor drukke vaarroutes tussen grote havens. Schepen kunnen omvaren, wat tijd en brandstof kost. Verzekeraars en verladers houden rekening met vertragingen en hogere premies.
Voor kustregio’s is een olielek een direct risico voor strandtoerisme en lokale mkb’ers. Denk aan restaurants, hotels en verhuurders die afhankelijk zijn van het hoogseizoen. Ook vissers kunnen hun werk tijdelijk verliezen door vervuilde wateren en gesloten gebieden.
Havenbedrijven en terminals bereiden preventieve maatregelen voor, zoals extra sleepvermogen en noodbooms. Zulke acties beperken schade, maar brengen kosten met zich mee. Deze kosten worden later vaak verhaald binnen internationale aansprakelijkheidsregelingen.
Aansprakelijkheid en opruimplicht uitgelegd
Bij olievervuiling gelden internationale en Europese regels, zoals MARPOL en de EU-richtlijn scheepsvervuiling. Die schrijven voor dat vervuiling moet worden beperkt en bestraft. Het “vervuiler-betaalt”-principe is het uitgangspunt bij kostenverhaal.
De reder kan aansprakelijk zijn onder CLC 1992 en het IOPC Fund kan aanvullende schade vergoeden. Olie-opruiming en berging gebeuren vaak onder een “no cure, no pay” bergingscontract (LOF). Dat betekent dat de berger alleen betaald krijgt als de operatie slaagt.
Voor bedrijven met schade bestaan claimroutes via nationale autoriteiten en verzekeraars, zoals P&I-clubs. Denk aan verlies van inkomsten door tijdelijke sluitingen of schoonmaakkosten. Documenteer schade en volg instructies van kustwacht en milieuautoriteiten.
Nederlandse belangen en inzet
Nederlandse bedrijven spelen een rol in berging en noodhulp op zee. SMIT Salvage (Boskalis), Kotug en Multraship beschikken over expertise en materieel. Ook Nederlandse verzekeraars en expertisebureaus uit de Rotterdamse maritieme keten zijn betrokken bij risicobeoordeling.
EMSA huurt antipollutieschepen in onder EU-vlag, waaraan Nederlandse leveranciers toeleveren. Rijkswaterstaat en de Kustwacht Nederland delen kennis over oliebestrijding en training. Zo kan Nederland, indien gevraagd, via de EU-keten ondersteuning bieden.
Voor Nederlandse exporteurs en logistieke dienstverleners kan omvaren via de Atlantische route aan de orde zijn. Dat beïnvloedt levertijden en kosten in de keten. Goede afstemming met rederijen en expediteurs beperkt economische schade.
Wat ondernemers nu moeten doen
Verladers en logistieke mkb’ers doen er goed aan hun scheepvaartschema’s te herplannen. Volg berichtgeving van kustwachten en “berichten aan zeevarenden” voor tijdelijke restricties. Bouw extra doorlooptijd en brandstofbuffers in contracten en planningen.
Toerisme- en visserijbedrijven langs de Middellandse Zee moeten noodscenario’s klaar hebben. Check polisvoorwaarden voor bedrijfsschade en milieuschade. Informeer klanten tijdig over mogelijke wijzigingen in diensten of beschikbaarheid.
Voor bedrijven die kunnen meewerken aan schoonmaak geldt de Arbowet: zorg voor veilige werkomstandigheden en beschermingsmiddelen. Werk alleen op aanwijzing van bevoegde autoriteiten. Registreer uren en kosten zorgvuldig voor een eventuele schadeclaim.