Donald Trump wisselt deze week harde oorlogstaal af met beloftes van een snelle ‘deal’. De oud-president deed die uitspraken op campagnebijeenkomsten in de Verenigde Staten. Het gaat om conflicten en spanningen in het buitenland, met name het Midden-Oosten en Oost-Europa. Dat vergroot de geopolitieke onzekerheid voor bedrijven in Nederland en de Europese Unie.
Wisselende signalen vergroten onzekerheid
Trump spreekt afwisselend over zware militaire vergelding en over snel onderhandelen. De toon is soms dreigend, met termen als zware bombardementen, en dan weer verzoenend met een aanstaande deal. Die mix maakt het lastig om te voorspellen welke koers de VS zou varen bij nieuwe escalaties.
Voor Europa en Nederland is voorspelbaarheid van Amerikaans beleid belangrijk. Het raakt NAVO-afspraken, sancties, handel en energie. Met de Amerikaanse presidentsverkiezingen in november 2024 in zicht, proberen regeringen en bedrijven scenario’s naast elkaar te leggen.
Onzekerheid werkt direct door in markten en bedrijfsplanning. Wisselende verwachtingen kunnen leiden tot schommelingen in de dollar, beurskoersen en verzekeringspremies voor handel en transport. Mkb’ers die exporteren of inkopen buiten de EU merken dat in hun marges en levertijden.
Risico voor handel EU-VS
De Verenigde Staten zijn een topmarkt voor Europese en Nederlandse export, van hightech tot agrofood en chemie. Onzeker beleid in Washington kan leiden tot extra invoertarieven, strengere controles of nieuwe sancties. Een invoertarief is een belasting aan de grens op ingevoerde producten.
De Europese Commissie bewaakt het handelsbeleid en de samenwerking met de VS. Bedrijven moeten intussen volgen of Buy American-regels, defensie-inkoop of exportrestricties worden aangescherpt. Nederlandse exporteurs doen er goed aan contracten, levertijden en valuta-afspraken te herzien.
De Haven van Rotterdam en Schiphol zijn gevoelig voor internationale spanningen. Verzekeraars kunnen hogere premies vragen voor risicovolle routes. Dit telt op bij operationele kosten voor logistiek, opslag en beveiliging.
Energie en grondstofprijzen schommelen
Spanning in het Midden-Oosten vergroot het risico op verstoring van olie- en LNG-stromen. Europa is nog bezig zijn energievoorziening te verbreden na het wegvallen van Russisch gas. Dat maakt prijzen beweeglijk en moeilijk te voorspellen; volatiliteit is het snel en sterk schommelen van prijzen.
Nederlandse energie-intensieve sectoren, zoals tuinbouw, chemie en maakindustrie, voelen dat direct. Bedrijven sluiten vaker prijsplafonds of langlopende energiecontracten af om risico’s te dempen. Hedgen is daarbij het vooraf vastzetten van een prijs om schommelingen op te vangen.
Op het moment van schrijven houden ondernemers de energiemarkt van dag tot dag in de gaten. Kleinere spelers bundelen soms inkoop via coöperaties om betere tarieven te krijgen. RVO en de Kamer van Koophandel bieden stappenplannen voor energierisico’s en kostenbesparing.
Compliance vraagt extra aandacht
Bij geopolitieke spanningen nemen sancties en exportregels vaak toe. Sancties zijn wettelijke beperkingen op handel, diensten of betalingen met bepaalde landen, personen of sectoren. Bedrijven moeten aantoonbaar voldoen aan EU-sancties en klantonderzoek, ook onder de AVG bij het verwerken van persoonsgegevens.
Exportcontrole geldt voor militair materieel en dual-use technologie, die zowel civiel als militair inzetbaar is. In Nederland verlopen vergunningen via de Centrale Dienst voor In- en Uitvoer. Techbedrijven en toeleveranciers in halfgeleiders, sensoren en software moeten ketenbreed checken waar hun producten eindigen.
Ook contracten verdienen een update. Denk aan sanctieclausules, veranderingsbedingen en force majeure, een bepaling voor onvoorziene gebeurtenissen buiten schuld van partijen. Heldere betalings- en leveringscondities beperken juridische en financiële schade.
Geopolitiek risico is de kans dat internationale spanningen of beleid de bedrijfsvoering, toelevering of betalingen van een onderneming verstoren.
Europese en Nederlandse houvast
De EU stemt sancties en exportbeleid centraal af, wat duidelijkheid geeft voor bedrijven in alle lidstaten. De Europese Commissie en de Dienst voor Instrumenten voor Buitenlands Beleid publiceren regelmatig richtsnoeren. Ondernemers kunnen actuele lijsten en uitleg raadplegen via het EU-sanctieportaal.
In Nederland ondersteunen RVO en de KvK bij internationaal ondernemen, sanctiechecks en markttoegang. Atradius Dutch State Business biedt exportkredietverzekeringen tegen politieke en betalingsrisico’s. Dit helpt vooral mkb’ers die nieuw zakendoen buiten de EU.
Toezichthouders en ministeries adviseren ook over veiligheid van personeel en reizen. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken publiceert reisadviezen die relevant zijn voor projecten en servicebezoeken. Zo ontstaat een basis om risico’s te wegen en contracten daarop aan te passen.
Wat ondernemers nu kunnen doen
Werk met drie scenario’s: snelle-escalatie, status-quo en de-escalatie. Koppel aan elk scenario concrete acties voor cash, voorraden en levertijden. Houd een liquiditeitsbuffer aan en spreek tijdig met bank en leveranciers.
Diversifieer afzetmarkten en leveranciers waar mogelijk. Kijk naar alternatieve routes en logistieke hubs om risico te spreiden. Gebruik valutatermijncontracten om dollarrisico’s te beperken bij export naar de VS.
Leg compliance vast in processen en tools. Voer sanctie- en eindgebruikerscontroles uit bij nieuwe klanten en orders. Raadpleeg RVO, KvK Internationaal Ondernemen en het EU-sanctieportaal voor actuele regels en praktische checklists.