In Nederland heeft slechts een kwart van de zzp’ers een actief pensioenproduct. Dat blijkt uit recente cijfers over pensioenopbouw onder zelfstandigen. De meeste ondernemers vinden kiezen lastig, waardoor ze vaak niets regelen. Dit raakt honderdduizenden zzp’ers, juist nu het pensioenstelsel verandert en inkomens onzeker zijn.
Keuzestress remt pensioen
Veel zelfstandigen ervaren keuzestress bij pensioenbeleggen of lijfrente. Producten, kosten en risico’s verschillen per aanbieder, wat vergelijken moeilijk maakt. Onregelmatige omzet maakt vaste inleg ook spannend. Daardoor stellen ondernemers de keuze uit en sparen ze minder dan ze willen.
Gedrag speelt een rol: als opties te complex zijn, kiezen mensen vaak niet. Dat zien toezichthouders ook bij andere financiële keuzes. De Autoriteit Financiële Markten (AFM) wijst al jaren op heldere informatie en eenvoudige keuzes. Toch blijft het aanbod voor zzp’ers versnipperd.
De EU verplicht aanbieders tot een kort informatieblad bij beleggingsproducten, het zogeheten Key Information Document. Deze PRIIPs-regel moet kosten en risico’s begrijpelijk maken. In de praktijk is dat voor veel ondernemers nog steeds taaie kost. Een simpel startpunt ontbreekt vaak.
“Slechts één op de vier zelfstandigen gebruikt een pensioenproduct. Keuze-uitstel is hier de grootste tegenstander.”
Wtp laat zzp’er vrij
De Wet toekomst pensioenen (Wtp) vernieuwt sinds 2023 vooral de tweede pijler, via werkgevers en pensioenfondsen. Zzp’ers vallen daar meestal niet onder. Zij houden keuzevrijheid en bouwen vrijwillig op. Een landelijke pensioenplicht voor zelfstandigen is op het moment van schrijven niet ingevoerd.
Die vrijheid voelt prettig, maar kent een keerzijde. Zonder automatische opbouw ontstaat snel een pensioengat. De Kamer van Koophandel en het Nibud waarschuwen daarom om tijdig te beginnen. Kleine bedragen per maand maken op lange termijn verschil.
Sectorale afspraken zijn soms mogelijk als een zelfstandige langdurig in één branche werkt. Dan kan vrijwillige aansluiting bij een fonds een optie zijn. Dat vraagt echter actieve aanmelding en discipline. Veel zzp’ers vinden die route complex of te star.
Fiscale routes en risico’s
De bekende Fiscale Oudedagsreserve (FOR) is per 2023 gestopt met nieuwe opbouw. Over bestaande FOR-bedragen moeten ondernemers bij afbouw belasting afrekenen. Wat blijft, zijn individuele producten zoals lijfrente en pensioenbeleggen bij bank of verzekeraar. Inleg kan fiscaal aftrekbaar zijn binnen de zogeheten jaarruimte.
Jaarruimte is het maximale bedrag dat je per jaar fiscaal voordelig mag storten voor pensioen. Wie eerder weinig inlegde, heeft soms “reserveringsruimte” om in te halen. De Belastingdienst biedt hiervoor rekenhulpen. Zo blijft de aftrek duidelijk en voorkom je naheffingen.
Let op kosten, risico en flexibiliteit. Beleggen kan op lange termijn meer opleveren, maar schommelt. Banksparen is stabieler, met vaak lagere kosten, maar lagere rente. De AFM raadt aan producten te vergelijken op totale kosten en opnamesvoorwaarden.
Collectieve plannen blijven uit
Al jaren gaan er plannen rond voor automatische deelname of collectieve oplossingen voor zzp’ers. Daarmee zouden zelfstandigen standaard meedoen, met opt-out. Dat is onderzocht, maar nog niet ingevoerd. Politieke keuzes over verplichtstelling blijven gevoelig.
Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) benadrukt ondertussen financiële weerbaarheid. Er loopt beleid voor betere informatie en toegang tot passende producten. Europa zet in op transparantie via MiFID II en PRIIPs, maar laat pensioenplicht aan lidstaten. Voor Nederlandse zzp’ers verandert er daardoor nu weinig in verplichtingen.
Wel komt er een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) voor zelfstandigen in de beleidsagenda. Die staat los van pensioenopbouw, maar drukt wel op het inkomen. Ondernemers moeten dus keuzes maken tussen premie, buffer en pensioeninleg. Vroeg plannen helpt om schokken op te vangen.
Praktische stappen voor zzp’er
Begin met een simpel doel en een vaste routine. Reken je jaarruimte uit en start met maandelijkse inleg, hoe klein ook. Verhoog dit naarmate de omzet groeit. Gebruik een noodbuffer naast het pensioen, zodat je niet voortijdig hoeft op te nemen.
Kies een product dat past bij je risico en kostenplaatje. Banksparen biedt duidelijkheid; pensioenbeleggen kans op hogere opbrengst. Kijk naar totale kosten per jaar, niet alleen naar instapkortingen. Controleer ook of je later flexibel kunt opnemen of pauzeren.
Leg afspraken vast in je bedrijfsplanning. Zet automatische overboekingen aan, bijvoorbeeld na btw-aangifte. Vraag zo nodig advies bij een gecertificeerd adviseur. De KvK, Belastingdienst en onafhankelijke vergelijkingssites bieden neutrale uitleg en tools voor pensioen zzp Nederland.