Belgische banken botsen op een rem bij hun klimaatambities. Ze hebben te weinig betrouwbare gegevens van klanten om hun CO2-uitstoot goed te meten en te sturen. Dit speelt nu in heel België en raakt vooral het mkb. Banken als KBC, BNP Paribas Fortis, Belfius en ING België wijzen op het gebrek aan uniforme data als belangrijkste oorzaak.
Data blijft grootste horde
Banken moeten weten hoeveel CO2 hun klanten uitstoten om “gefinancierde emissies” te berekenen. Die informatie is vaak onvolledig of niet vergelijkbaar, zeker bij mkb’ers en zelfstandigen. Ook vastgoeddata, zoals energieprestaties van gebouwen, zijn versnipperd per gewest. Dat maakt klimaatrapportage traag en onzeker.
Veel bedrijven hebben nog geen gestandaardiseerde metingen of gebruiken eigen methodes. Dat levert gaten en schattingen op in de cijfers. Banken grijpen dan naar sectorgemiddelden, maar die missen details per bedrijf. Daardoor is sturen op doelen voor 2030 lastiger.
De financiële sector gebruikt het PCAF‑raamwerk om emissies aan kredieten en investeringen toe te wijzen. Die standaard werkt alleen goed met actuele klantdata. Zonder harde input blijft de uitkomst een benadering. Dat beperkt de prikkel om gericht te vergroenen.
Geïnduceerde of gefinancierde emissies zijn broeikasgassen die voortkomen uit activiteiten van klanten waaraan de bank krediet of kapitaal verstrekt.
Rapportageplicht wordt strenger
De Europese CSRD‑richtlijn verplicht grote bedrijven om vanaf verslagjaar 2024 uitgebreid te rapporteren over duurzaamheid. Banken moeten die data gebruiken voor hun eigen rapporten en risicobeoordeling. Ook de EU‑taxonomie vraagt om het aandeel groene activiteiten in de kredietportefeuille. Dat vergt detailinformatie per klant en per project.
De Europese Bankautoriteit verplicht grote banken via Pillar 3 ESG‑disclosures om klimaat- en milieurisico’s openbaar te maken. De Europese Centrale Bank verwacht bovendien dat banken klimaatrisico integraal in hun risicomanagement opnemen. Deadlines liggen dicht op elkaar en verhogen de druk op datakwaliteit. Minder data betekent meer onzekerheid en mogelijk extra kapitaaleisen.
De Nationale Bank van België houdt toezicht op de sector en kijkt naar consistentie in rapportages. Afwijkingen of gaten kunnen leiden tot vragen of extra controles. Dat kost tijd en geld bij banken en hun klanten. Betere datastromen verlagen die lasten.
Gevolgen voor mkb-klanten
Mkb’ers krijgen vaker vragenlijsten over energieverbruik, CO2 en grondstoffen. Voor veel ondernemers is dit nieuw en tijdrovend. Zonder heldere templates verschillen de uitvragen per bank. Dat verhoogt de administratieve last en leidt tot frustratie.
Tegelijk ontstaan kansen via groene leningen en rentekortingen bij verduurzaming. Voorwaarde is wel dat een ondernemer kan aantonen wat het effect is, bijvoorbeeld met een energielabel of besparingsrapport. Ontbreekt die onderbouwing, dan schuift de financiering soms op. Snelle, gestandaardiseerde rapportage helpt dus direct bij krediet.
Ook in Nederland spelen deze vragen, maar daar is het energielabelregister centraler ontsloten. Belgische ondernemers hebben te maken met regionale systemen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië. Dat maakt de route naar één set cijfers per pand of bedrijf ingewikkelder. Harmonisatie zou tijd schelen voor zowel bank als klant.
Privacy en gegevensdeling
Het delen van energie- en bedrijfsdata raakt aan de AVG. Banken mogen alleen verwerken wat noodzakelijk is en met duidelijke grondslag of toestemming. Dat vraagt heldere afspraken tussen ondernemers, banken en dataleveranciers. Onzekerheid over privacy belemmert snelle uitwisseling.
Publieke dataplatforms kunnen helpen als privacy by design is ingebouwd. Denk aan geanonimiseerde datasets of gestandaardiseerde API’s met beperkte toegang. Zo blijft bedrijfsgevoelige informatie beschermd. Tegelijk krijgen banken de kerncijfers die nodig zijn voor klimaatrapportage.
Regelgevers kunnen kaders maken die dat delen vergemakkelijken zonder de AVG te schenden. Een sectorbrede standaard voor datapunten en definities is daarbij cruciaal. Minder variatie in formats betekent minder fouten. Dat scheelt controles en herwerk.
Wat banken nu doen
Banken investeren in dataplatforms en werken samen met externe dataleveranciers. Ze gebruiken PCAF-methoden en sectorbenchmarks om gaten te vullen. Tegelijk zetten ze klantteams in om mkb’ers te helpen met eenvoudige tools. Het doel is sneller tot bruikbare cijfers te komen.
Daarnaast testen banken producten die verduurzaming belonen, zoals lagere rentes voor energiezuinige gebouwen. Een duidelijk bewijs, bijvoorbeeld een nieuw energielabel, blijft dan wel nodig. Zonder dat bewijs is het voordeel tijdelijk of vervalt het. Data blijft dus de sleutel.
Sectororganisatie Febelfin stimuleert gezamenlijke standaarden en kennisdeling. Dat beperkt doublures in uitvragen bij ondernemers. Ook richting overheid pleit de sector voor betere data-infrastructuur. Zo kan de hele keten sneller opschalen.
Oplossingen en tijdpad
De invoering van CSRD en de EU‑taxonomie zal de datastroom verbeteren, maar dat gaat stap voor stap. Niet‑beursgenoteerde mkb’s vallen later of indirect onder de plicht. Banken blijven dus nog jaren deels op schattingen leunen. Tussentijdse sectorstandaarden zijn nodig om voortgang te houden.
Een nationaal of regionaal data‑loket met uniforme formats kan veel wrijving wegnemen. Overheid en toezichthouders kunnen hier een rol spelen, vergelijkbaar met eerdere digitaliseringsprojecten. Heldere spelregels verkleinen ook juridische risico’s. Dat geeft banken ruimte om sneller te financieren.
Tot die tijd is transparantie belangrijk: welke data is hard, welke is geschat, en wat betekent dat voor doelen? Duidelijke communicatie voorkomt misverstanden over voortgang. Ondernemers weten zo beter wat van hen wordt verwacht. En banken kunnen eerlijk sturen op haalbare klimaatdoelen.