Een huisarts in Hilversum roept ouderen op hun behandelwensen vast te leggen. Het gaat om keuzes over reanimatie, opname op de intensive care en ziekenhuisbehandeling. De oproep speelt nu, omdat onduidelijkheid in acute situaties tot stress en misverstanden leidt. De dokter wil zo ongewenste zorg voorkomen en families ontlasten.
Huisarts stimuleert behandelkeuzes
De Hilversumse huisarts nodigt zeventigplussers actief uit voor een gesprek over wensen en grenzen van zorg. In het dossier kunnen patiënten vastleggen of zij wel of geen reanimatie willen, en hoe zij kijken naar zware behandelingen. Zo’n wilsverklaring helpt zorgverleners snel en zorgvuldig te handelen. Familieleden weten dan ook beter wat de bedoeling is.
De Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en artsenfederatie KNMG steunen dit soort “advance care planning”. Zij bieden handreikingen en voorbeeldformulieren. Patiëntenfederatie Nederland heeft uitleg in begrijpelijke taal. De boodschap blijft: denk vooruit, praat erover en leg het vast.
In de praktijk gebeurt dit steeds vaker tijdens reguliere controles of een ouderenconsult. Sommige praktijken combineren het met de griepprikperiode, als veel patiënten langskomen. Anderen sturen vooraf een eenvoudige vragenlijst. Dat bespaart tijd en maakt het gesprek concreet.
Kans op reanimatie beperkt
De huisarts wijst op de beperkte kans op herstel na reanimatie bij hogere leeftijd. Een reanimatie is zwaar en leidt niet altijd tot een resultaat dat past bij iemands wensen. Het gesprek gaat daarom niet alleen over wel of niet reanimeren, maar ook over kwaliteit van leven na een ingreep. Het blijft altijd een persoonlijke keuze.
Acht procent van de zeventigplussers overleeft een reanimatie.
Zo’n cijfer zet aan tot nadenken, maar is geen standaardadvies. Voor sommige mensen is elke kans voldoende reden om wél te kiezen voor reanimatie. Anderen willen juist geen zware ingrepen meer. Een duidelijke registratie helpt hulpverleners de voorkeur te respecteren.
Ook buiten het ziekenhuis speelt dit mee, bijvoorbeeld bij thuiszorg en ambulancediensten. Als behandelwensen snel vindbaar zijn, gaat kostbare tijd niet verloren. Dat vergroot de kans dat zorg past bij de situatie en de persoon. Zeker in nood telt elke seconde.
Wetten en privacy-eisen
Medische keuzes vallen onder de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO). Die wet regelt dat patiënten mogen instemmen of weigeren, en dat artsen dat moeten respecteren. Een schriftelijke wilsverklaring, zoals een niet-reanimerenverklaring, geeft daarbij houvast. Artsen kunnen alleen afwijken met een zwaarwegende reden.
Het vastleggen van behandelwensen valt onder de AVG, de Europese privacywet. Huisartsen moeten daarom zorgvuldig omgaan met deze gevoelige data. Dat betekent: minimale gegevens, strikte toegang en goede beveiliging, bijvoorbeeld volgens NEN 7510. Delen van gegevens via het Landelijk Schakelpunt (LSP) kan alleen met expliciete toestemming.
Een notaris is niet verplicht voor een medische wilsverklaring. Een levenstestament kan nuttig zijn voor financiële of juridische zaken, maar medische wensen mag u zelf vastleggen. Een niet-reanimerenpenning of -kaart kan in de thuissituatie extra duidelijkheid geven. Belangrijk is wel dat de registratie actueel is en bekend bij naasten en de huisarts.
Tijd en capaciteit in praktijk
Gesprekken over behandelwensen kosten tijd, vaak wel een half uur. Huisartsenpraktijken plannen dit daarom bewust in, soms met ondersteuning van een praktijkondersteuner ouderenzorg. Door personeelstekorten is tijd schaars. Digitale voorbereiding met een korte vragenlijst helpt om het gesprek gericht te voeren.
Vergoeding voor dit werk verschilt per zorgverzekeraar en regio. Veel zorgkantoren en verzekeraars stimuleren proactieve ouderenzorg binnen bestaande contracten. Toch ervaren praktijken geregeld dat extra tijd niet volledig wordt betaald. Duidelijke afspraken kunnen dat verbeteren en de drempel voor patiënten verlagen.
Digitalisering maakt behandelwensen beter vindbaar in het huisartseninformatiesysteem (HIS). Het VWS-programma OPEN hielp praktijken om gegevens veilig beschikbaar te maken voor PGO’s, persoonlijke gezondheidsomgevingen. Patiënten kunnen zo hun documenten inzien en delen. Dat vergroot de regie en vermindert misverstanden in de keten.
Kansen voor zorginnovatie
Voor zorgtech-ondernemers liggen er kansen om advance care planning eenvoudig en veilig te maken. Denk aan tools die wensen stap voor stap uitleggen, juridisch correcte teksten genereren en na goedkeuring in het HIS opnemen. Integratie met MedMij-standaarden en FHIR-koppelingen is daarbij cruciaal. Gebruiksgemak voor ouderen en naasten is een harde eis.
Beveiliging en privacy zijn randvoorwaardelijk onder de AVG. Leveranciers zijn verwerker van gezondheidsdata en moeten passende maatregelen treffen. Naleving van NEN 7510 en logging van inzage horen daarbij. Transparante toestemmingsflows en duidelijke bewaartermijnen versterken vertrouwen.
In Europees verband komt de European Health Data Space (EHDS) eraan. Dat kan het uitwisselen van gezondheidsgegevens over grenzen heen vereenvoudigen. Voor Nederlandse mkb’ers in e-health biedt dit nieuwe markten, mits zij voldoen aan de regels. Innovatieprogramma’s van het Ministerie van VWS en generieke RVO-regelingen voor mkb-innovatie kunnen daarbij ondersteuning bieden.